Ta strona używa cookie. Korzystając z niej wyrażasz zgodę na ich używanie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.
Akceptuję

Loading...


Szukaj Menu
A A A wysoki kontrast: A A

Portal Promocji Eksportu



Klimat Inwestycyjny w Chińskiej Republice Ludowej. Czynniki wpływające na napływ Bezpośrednich Inwestycje Zagranicznych w Państwie Środka

Wyślij Drukuj Pobierz dodał: Daniel Matusiak | 2015-12-22 09:13:20
polska, chiny

Od roku 1978, kiedy Chiny weszły na drogę polityki reform i otwarcia, rząd chiński, celem nadania intensywniejszego tempa rozwojowi gospodarki, wprowadzał system zachęt dla zagranicznych inwestorów. Pokłosiem tego nowego podejścia było nowatorskie, jak na chińską gospodarkę, ustawodawstwo: Sino-China Equity Joint Venture Law (1979), Foreign Capital Venture Law (1986).

Wprowadzenie
Od roku 1978, kiedy Chiny weszły na drogę polityki reform i otwarcia, rząd chiński, celem nadania intensywniejszego tempa rozwojowi gospodarki, wprowadzał system zachęt dla zagranicznych inwestorów. Pokłosiem tego nowego podejścia było nowatorskie, jak na chińską gospodarkę, ustawodawstwo: Sino-China Equity Joint Venture Law (1979), Foreign Capital Venture Law (1986). Dla skuteczniejszego przyciągania zagranicznego kapitału do ChRL, rząd chiński przyjął system szeregu zachęt dla zagranicznych inwestorów, stymulując tym samym napływ Bezpośrednich Inwestycji Zagranicznych (BIZ) - Foreign Direct Investment (FDI). Paleta instrumentów co do preferencyjnego traktowania zagranicznych firm obejmowała m.in. redukcje podatku tzw. wakacje podatkowe, zniżki na pozyskanie terenów pod inwestycje itp. Jedną z przełomowych decyzji było powołanie do życia czterech specjalnych stref ekonomicznych zlokalizowanych w bezpośredniej bliskości źródeł kapitału inwestycyjnego o chińskim rodowodzie - mowa o Shenzhen, graniczącym z Hongkongiem, Xiamen, położonym w bezpośredniej bliskości Tajwanu, Zhuhai, graniczącym z Makao i Shantou w prowincji Kanton, posiadającym liczne związki z chińskimi mniejszościami w innych państwach Azji (Singapur, Malezja, Tajlandia). W latach 80-tych rząd chiński podjął decyzje o „otwarciu” kolejnych miast Wschodniego Wybrzeża na napływ zagranicznego kapitału. Niektóre prowincje rywalizując o przyciągnięcie zagranicznego kapitału, naciągały lub wręcz przekraczały granice prawa. Trwał wyścig o pozyskanie inwestorów. Intensywny napływ kapitału zagranicznego spowodował, iż Chiny, ze swoją komparatywną przewagą kosztową, stały się „fabryką świata” i czołowym światowym eksporterem. Po wejściu do World Trade Organization (WTO) w 2001 roku Chiny zredukowały bądź też wprowadziły abolicję na szereg wymogów i restrykcji co do FDI w Chinach. Przystąpienie do Organizacji oznaczało konieczność dokonania dalszych dostosowań chińskich rozwiązań prawnych do międzynarodowych standardów.
Obecnie rząd chiński kładzie nacisk raczej na zwiększenie udziału jakościowego niż ilościowego bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Chiny zachęcają firmy, które są w stanie wnieść do chińskiej gospodarki zaawansowane i wysokie technologie, i nowoczesne, światowej klasy doświadczenie menadżerskie. Jednocześnie wprowadzając tego rodzaju system preferencji, ChRL poprzez system restrykcji i norm ekologicznych, uniemożliwia dostęp do rynku tym zagranicznym inwestorom, których potencjalna działalność wiązałaby się z wysoką konsumpcją energii elektrycznej lub zagrożeniami dla środowiska naturalnego.
Korzyści z napływu BIZ mają zarówno dostawcy kapitału, jak również regiony przyjmujące zagranicznych inwestorów. Chiny to kraj, który podszedł do FDI w sposób bardzo pragmatyczny i za sprawą odpowiednio dobranych regulacji skutecznie wykorzystał możliwości, jakie może stworzyć napływ kapitału i technologii. Według chińskiego Ministerstwa Handlu, BIZ w samym 2010 roku przekroczyły kwotę 100 mld USD.
Patrząc na czynniki, które wpływają na skalę inwestycji zagranicznych w Chinach i które znacząco oddziałują na rozwój chińskiej gospodarki i funkcjonowanie zagranicznych inwestorów w Państwie Środka, można wyróżnić kilka najistotniejszych czynników. Decydującą rolę wydaje się odgrywać 6 spośród nich:
1. dostępność kapitału
2. konkurencyjność
3. system regulacji prawnych
4. stabilność
5. wielkość rynku chińskiego i klimat inwestycyjny
6. otwartość na współpracę handlową z podmiotami regionalnymi i międzynarodowymi

Ad.1. Dostępność kapitału
Na początku 2000 roku, Chiny wyprzedziły Stany Zjednoczone jako największy na świecie odbiorca kapitału zagranicznego. Na BIZ składa się kapitał (i związane z decyzją inwestycyjną ryzyko), które inwestor jest skłonny ulokować w ramach danego regionu. Przepływ zagranicznych inwestycji do Chin determinują zarówno warunki na globalnych rynkach kapitałowych jak i ogólne otoczenie gospodarcze w Chinach. Gospodarka światowa, rynki kapitałowe i otoczenie biznesu tworzą duży wolumen kapitału do zainwestowania, część tego kapitału przekształca się w BIZ. Inwestorzy są skłonni inwestować swój majątek na wschodzących (tzw. „emerging markets”) i rozwijających się rynkach, a Chiny nadal uznawane są za rynek rozwijający się. Mimo szeregu dylematów inwestycyjnych związanych m.in. z odmiennością kulturową w ChRL, problemami z ochroną własności intelektualnej, transparentności i zastosowaniem w praktyce szeregu zapisów prawa, Chiny, ze swoim potencjałem rozwojowym i popytem wewnętrznym są bardzo interesującym kierunkiem alokacji kapitału.

Ad.2. Konkurencyjność
Atrakcyjność Chin jako miejsca dla kapitału inwestycyjnego opiera się m.in. na osiągniętym już poziomie rozwoju infrastruktury, dostępności zasobów (fizycznych i pracy), wydajności i kwalifikacji pracowników oraz rozwoju tzw. łańcucha wartości firmy.
Poziom rozwoju i dojrzałości tych elementów sprawia, że Chiny są bardziej atrakcyjne dla BIZ od innych krajów, takich jak Indie, które konkurują i zabiegają często o tego samego inwestora kapitałowego. Rozwijająca się w sposób bardzo nierównomierny (spore różnice w poziomie rozwoju poszczególnych prowincji – generalnie wysoki poziom na Wschodzie i Południu i znacznie uboższe centrum i zachodnie obszary kraju) chińska gospodarka wciąż wymaga infrastruktury i zasobów w celu ułatwienia sprzedaży towarów i usług. Ogromne nakłady na drogi, autostrady, mosty i inne obiekty infrastruktury zapewniają inwestorom coraz większy komfort w postaci sprawnego przewozu półproduktów i towarów, jak również transportu pracowników. Coraz więcej miejsc w ChRL przygotowanych jest do przyjęcia inwestycji zagranicznych. Kolejnym elementem przyciągania inwestycji zagranicznych przez Chiny to dostępność tanich, wykwalifikowanych pracowników, którzy posiadają już szereg niezbędnych umiejętności, doświadczenia i kwalifikacji do wytwarzania i dostawy towarów i usług, które mogą skutecznie konkurować na rynkach globalnych. Wprawdzie, w ostatnich latach wyraźnie dostrzegalny jest wzrost kosztów siły roboczej w Chinach, jednak duże różnice wynikające z rozwoju poszczególnych obszarów w ChRL, nadal czynią to państwo wysoce konkurencyjnym. Obok rozwoju infrastruktury, wart podkreślenia jest coraz wyższy poziom wykształcenia chińskiej kadry. Edukacja to jeden z priorytetów realizowanego obecnie programu społeczno – gospodarczego rozwoju kraju.

Ad.3. System regulacji prawnych
Chiński rząd, mimo daleko idącej prywatyzacji gospodarki, wciąż ma spory udział w sterowaniu procesami gospodarczymi, w tym wspiera działalność podmiotów państwowych (SOE – State Owned Enterprises), które często wykazują się znacznie niższą efektywnością od firm prywatnych. Przekłada się to na tworzenie szeregu regulacji i egzekwowanie decyzji preferencyjnych dla sektora państwowego (np. kwestie dostępu do rynku zamówień publicznych). Proces inwestycyjny wiąże się z poznaniem prawa (tu rola wiarygodnej lokalnej firmy prawniczej jest nieoceniona), jak i zarezerwowaniem odpowiedniego czasu na załatwienie formalności, poznanie partnerów, rozeznanie lokalnych warunków itp. Zagraniczni szefowie inwestycji muszą poświęcić odpowiednią ilość czasu i środków na poznanie zasad i zapoznanie się z doświadczeniami w ich wdrażaniu (bądź egzekucji roszczeń). Jeśli inwestor chce stworzyć fabrykę w Chinach, wysokie koszty tzw. „start-up”, skomplikowana materia prawna i inne czynniki np. kulturowe mogą taki podmiot zniechęcić. Determinacja, konsekwencja, znajomość kultury, języka i technik negocjacyjnych, a także wsparcie lokalnego partnera są wyjątkowo pożądane. Kwestia pozyskania odpowiedniego partnera chińskiego do wspólnych inwestycji jest kluczowa dla powodzenia procesu inwestycyjnego. Warto nadmienić, iż w ramach obecnych regulacji prawnych w ChRL można tworzyć podmioty z wyłącznym udziałem kapitału zagranicznego (tzw. WOFE), ze względu na w/w uwarunkowania szereg obcych firm korzysta właśnie z takiej możliwości.
Inne rodzaje regulacji chińskich, z którymi spotykają się zagraniczni inwestorzy, obejmują obowiązkową współpracę typu joint venture, w której inwestor zagraniczny zobowiązany jest współpracować z chińską agencją rządową lub lokalną firmą jako partnerem biznesowym. Ma to jednak swoje plusy, gdyż ze względu na odmienności kulturowe tego rodzaju forma działalności znacznie obniża potencjalne ryzyka inwestycyjne i zwiększa szanse na biznesowy sukces.
Wielkim wyzwaniem dla zagranicznych firm, jest działanie i orzecznictwo chińskiego systemu sądowniczego, który bywa stronniczy, i preferuje rozstrzygnięcia na korzyść chińskich podmiotów gospodarczych. Firmy lokalne prowadzą niejednokrotnie działalność postrzeganą przez zagraniczne podmioty jako nieuczciwa, a praktyki biznesowe jako niezgodne z zachodnim prawem lub po prostu nie-etyczne. Generalnie w wielowiekowej tradycji chińskiej funkcjonuje pojęcie „guanxi” – a więc tworzenia i rozwijania układów i współpracy (nie-zapisanej żadną umową), które często stanowią w ChRL większy element łączący strony niż zapisy kontraktowe. To również skłania zagraniczne firmy do wielkiej ostrożności, wyważonego i pogłębionego szacowania ryzyka związanego z wejściem i funkcjonowaniem na rynku chińskim, a także szczegółowego rachunku potencjalnych zysków i strat. Ostanie lata pokazują jednak, iż w obszarze regulacji prawnych Chiny odnotowują znaczącą poprawę. Obszarami, na które wciąż trzeba zwracać szczególną uwagę są kwestie IPR (ochrona własności intelektualnej), jak też np. przestępcze wykorzystywanie najnowszych zdobyczy informatyki (zdarzają się przestępstwa z wykorzystaniem wirtualnej rzeczywistości – np. hakerskie włamanie do systemów, przekazanie fałszywej informacji o zmianie konta bankowego i spowodowanie, iż zagraniczny dostawca kieruje środki na fałszywe konto).
Generalnie, mimo szeregu przeszkód i trudności, administracja chińska jest bardzo zaangażowana w kształtowanie środowiska inwestycyjnego. Postępuje promocja działań inwestycyjnych poprzez dostarczanie atrakcyjnych zachęt finansowych w postaci ulg podatkowych, dotacji, tanich pożyczek rządowych i subsydiów. Sponsorowane przez chiński rząd gratyfikacje finansowe, dają możliwość podejmowania inicjatyw biznesowych bardziej opłacalnych i przynoszących zyski w krótszym czasie. Jak wspomniano, szczególnie preferowane są inwestycje o dużej zawartości nowoczesnych technologii. Wiele rozwiązań opiera się na sprawdzonych wzorach międzynarodowych (np. inkubacja przedsiębiorczości, funkcjonowanie branżowych stref rozwoju gospodarczego, tworzenie klastrów itp.)

Ad.4. Stabilność
Stabilność polityczna i gospodarcza ułatwia napływ BIZ. Chińskie reformy bazowały na przywództwie silnej władzy centralnej i stopniowej liberalizacji życia gospodarczego (w tym wprowadzaniu zagranicznego kapitału). Taki model reform nie jest w Azji odosobniony. Stabilność oznacza dla przedsiębiorstw zagranicznych możliwość lepszego przewidywania i planowania działań gospodarczych w przedziale średnio- i długoterminowym. Przedsiębiorstwa zagraniczne powinny mieć wystarczającą podstawę dla przestrzeganiu chińskiego prawa i porządku. Niestety Chinom nie udało się wyeliminować wszystkich problemów, które służą do podważenia skuteczności prowadzenia działalności handlowej. Jak wspomniano, chiński system sprawiedliwości nadal boryka się z problemami wypracowania skutecznych mechanizmów ograniczania lub całkowitego wyeliminowania nieuczciwych i skorumpowanych elementów organów ścigania. O wielu problemach w działaniach na rynku chińskim traktuje tekst dokumentu przygotowanego przez EU Chamber of Commerce p.n. „Position Paper”. Jest to zbiór opinii i doświadczeń przedstawicieli podmiotów z Unii Europejskiej prowadzących zarejestrowaną działalności w Państwie Środka. Chiny w ciągu ostatnich trzydziestu lat dokonały olbrzymiego wysiłku legislacyjnego, dotyczy to także okresu po przystąpieniu kraju do Światowej Organizacji Handlu. Obecnie główny problem wiąże się z egzekucją regulacji prawnych, tym bardziej, iż szereg decyzji, w związku z decentralizacją i przekazaniem części uprawnień władzom prowincji i aglomeracji miejskich, podejmowanych jest w regionach.

Ad.5. Wielkość rynku chińskiego i klimat inwestycyjny
Najbardziej odziaływującym psychologicznie na inwestorów czynnikiem funkcjonowania w Chinach jest ogromna liczba ludności i rozmiar rynku, a także perspektywy rozwoju kraju. Skala lokalnego rynku i ilość potencjalnych konsumentów sprawia, że Chiny są atrakcyjnym miejscem dla BIZ. Mimo czasem sprzecznych prognoz, wszystko wskazuje na to, iż chińska gospodarka będzie nadal się szybko rozwijać, acz w sposób bardziej zrównoważony. Ilość konsumentów, których poziom świadomości co do znaczenia jakości produktów, jak również prestiżu budowanego posiadaniem dóbr luksusowych, wzrasta w gwałtownym tempie. Zachodnie wzorce konsumpcyjne coraz intensywniej przenikają do Chin i skutecznie się tutaj przyjmują. Prognozy PKB na lata 2011-2015 mówią o wzroście rzędu 7%. Branże takie jak opieka zdrowotna, informatyka, inżynieria, robotyka oraz konsumpcja dóbr luksusowych, zyskują większe znaczenie i udział w chińskim rynku. Dodatkowo, wzrost gospodarczy i BIZ rozpoczęły coś co Chińczycy nazywają „efektem expo”, a my możemy nazwać "sukcesem efektu domina". Im więcej chińskich regionów przyciąga BIZ, tym chińska gospodarka bardziej rośnie. Im szybciej rośnie i dojrzewa, tym więcej inwestorzy są skłonni dostarczyć BIZ i know-how. Rynek chiński, mimo wielu wad, przedstawia dla inwestorów ogromne możliwości wzrostu w bieżącej i przyszłej działalności gospodarczej, tym bardziej, że szeregi innych gospodarczo istotnych regionów świata przeżywa kryzys. Podlegająca unowocześnianiu i transformacji gospodarka chińska stwarza silnie przyciągający zagraniczne firmy klimat inwestycyjny. Dodatkowo zainteresowanie rynkiem chińskim wynika z faktu wciąż słabej koniunktury w USA i wielu krajach członkowskich Unii Europejskiej.

Ad.6. Otwartość na współpracę handlową z podmiotami regionalnymi i międzynarodowymi
Przez wieki chińska gospodarka prezentowała tendencje autarkiczne. Skala kraju, problemy wewnętrzne, polityka cesarzy powodowały, iż kraj nie wykazywał się aktywnością w międzynarodowym handlu. Polityka otwarcia Chin zainicjowana w końcu lat 70-tych („gaige kaifang”) przyczyniła się do osiągnięcia zawrotnego wzrostu gospodarczego. Obecnie chińscy politycy i ekonomiści są przekonani, iż otwartość rynku korzystnie wpływa na przyciąganie bezpośrednich inwestycji zagranicznych, a kraj coraz intensywniej szuka swojej pozycji w globalnej gospodarce (podejmując także inwestycje za granicą). Napływ inwestycji do Chin otworzył spore możliwości sprzedaży chińskich produktów i usług na rynkach lokalnych i zagranicznych. ChRL stała się potentatem w handlu zagranicznym, zwiększając wolumen sprzedaży, chroniąc jednocześnie rynek wewnętrzny przed napływem szeregu produktów. Chińskie bariery handlowe, takie jak taryfy są zazwyczaj postrzegane jako czynniki zniechęcające inwestorów zagranicznych, aczkolwiek po wejściu kraju do Światowej Organizacji Handlu, szereg stawek celnych, zgodnie z zapisami umowy akcesyjnej do WTO, zostało zmniejszonych.
Silne akcentowanie proinwestycyjnych działań i implementacja przyjaznych dla zagranicznych firm rozwiązań prawnych, może odegrać znaczącą rolę w podejmowaniu decyzji co do zasadności inwestowania w Chinach, szczególnie dla przedsiębiorstw, które posiadają znaczną część swoich przewidywanych udziałów rynkowych znajdujących się poza rynkiem chińskim. W wysiłkach ChRL na rzecz stworzenia bardziej przyjaznego otoczenia dla biznesu, duże znaczenie mają do odegrania regionalne i międzynarodowe porozumienia o wolnym handlu (Free Trade Agreements – FTA). Są one zazwyczaj inicjowane przez rządy i postrzegane przez rynki finansowe jako rozsądne mechanizmy wywoływania aktywności gospodarczej i wzrostu.

XII Plan Pięcioletni a BIZ
Obecny XII Program Pięcioletni (Five Year Plan -FYP) obejmujący okres od 2011 do 2015 roku, zakłada, iż celem chińskiej gospodarki jest dążenie do średniego rocznego wzrostu PKB na poziomie 7% (rzeczywista stopa wzrostu w okresie obejmującym XI Plan Pięcioletni wyniosła 11,2%). Jednocześnie plan ten nakreśla tzw. kompleksowy wzrost, który ma wyrażać się zmniejszeniem wagi przywiązywanej do wysokiego PKB i skupić na zrównoważeniu gospodarki, równomiernej dystrybucji materialnych efektów wzrostu, łagodzeniu nierówności społecznych i ochronie środowiska. Rząd chiński chce stworzyć 45 mln miejsc pracy na obszarach miejskich, utrzymać zarejestrowane miejskie bezrobocie poniżej 5% i jednocześnie systematycznie zwiększać poziom konsumpcji w kraju.
Chińscy decydenci, za pomocą ulg podatkowych i polityki zamówień publicznych, starają się stymulować rozwój siedmiu strategicznych wschodzących branż (Strategic Emerging Industries - SEIs). Wschodzące branże obejmują następujące obszary: biotechnologia, energetyka (nowe źródła energii), produkcja sprzętu wysokiej klasy, oszczędność energii i ochrona środowiska, pojazdy napędzane „czystą energią”, nowe materiały, oraz nowej generacji technologie informacyjne. Uważa się, że branże te, stanowiące priorytet XII Programu Pięcioletniego, mogłyby zwiększyć swój udział w tworzeniu PKB do 8% w 2015 r., w porównaniu z około 5% w 2011 roku. Rozwój tych branż nie może się odbyć bez znaczącego wsparcia ze strony firm zagranicznych i ich inwestycji, które chętnie lokują kapitał w rozwój zasobów i możliwości Chin w obszarze high-tech. Wyselekcjonowane obszary rozwoju stwarzają dla zagranicznych inwestorów wysokie standardy, i zawężają dziedziny działania do przede wszystkim zaawansowanych technologii. Rząd chiński obiera coraz bardziej selektywne podejście do FDI, wskazując obszary gdzie firmy zagraniczne mają szansę wejść na rynek chiński. Polityka rozwoju gospodarki chińskiej zakłada poważne zmiany jakościowe, technologiczne. Chiny mają przejść od hasła „Made in China” do „Designed in China”, do czego konieczna jest szybka dyfuzja technologii. Sporą rolę w tym względzie mają do odegrania parki technologiczne i strefy przemysłowe o statusie państwowym i regionalnym. W takich właśnie miejscach (np. w prowincji Jiangsu na Wschodnim Wybrzeżu ChRL) inwestycje podjęły wybrane polskie podmioty z branży chemii budowlanej czy produkcji maszyn.

Generalne wnioski:
Według komunikatu Chińskiego Ministerstwa Handlu przedstawionego pod koniec czerwca 2012 roku po V obradach „Okrągłego stołu liderów inwestycji zagranicznych w Chinach”, 490 firm spośród 500 największych koncernów świata ulokowało swoje inwestycje w Chinach. Chińskiej agencji inwestycji zagranicznych z kolej poinformowała, że liczba zagranicznych lokalnych central i ośrodków badawczo-rozwojowych przekroczyła 1600. To pokazuje, iż napływ obcego kapitału inwestycyjnego jest ważną i istotną siłą napędową chińskiej gospodarki, a zagraniczne firmy mimo różnorakich przeszkód w funkcjonowaniu nadal bardzo optymistycznie podchodzą do rynku chińskiego. Dla rozwijającej się gospodarki jaką są Chiny, bezpośrednie inwestycje zagraniczne są kluczowym sposobem pobudzenia rozwoju i ukierunkowywania gospodarki kraju na zajęcie pozycji lidera globalnego rynku. BIZ od wielu lat są zidentyfikowane przez chińskie władze jako skuteczny instrument wypełniania luk technologicznych, wprowadzenia zaawansowanych technologii, a także udoskonalania już istniejących. Chińska gospodarka mierzy się z dużą ilością problemów wewnętrznych i zagadnieniami związanymi ze skuteczną egzekucją uregulowań prawno-administracyjnych. Podejmowane działania dają nadzieję, iż gospodarka z każdym rokiem będzie generowała coraz bardziej przyjazne otoczenie biznesowe. To ważne, również w kontekście inwestorów zagranicznych z sektora małych i średnich podmiotów (MSP - w tym z Polski), dla których odległy geograficznie i kulturowo rynek chiński stanowi szczególne wyzwanie. Ambitne cele rozwojowe i nacisk położony na transfer i dyfuzję wysokich technologii pokazuje, iż funkcjonowanie zagranicznych firm na rynku chińskim będzie jedynie możliwe w drodze podjęcia działań inwestycyjnych.